عمر الخيام النيشابوري ( مترجم : قاسم انصاري )
21
رسالة جواباً لثلاث رسائل ( دورساله فلسفى )
رياضىورز فيزيك خواندهيى كه تا هنگامى كه توان كار وتلاش داشت ، براي مؤسّسات علمي آن سوى درياها كار كرد ، ولا بد به همين اعتبار زماني هم رييس دانشگاه تهران شد ، به جاى آنكه براي ايرانيان ، كتابي در رياضيّات بنويسد يا از فيزيك جديد اطّلاعاتى به فارسي نشر كند ، به شعر وشاعرى ميپردازد ودر آن ميان يقهء خيّام مظلوم را ميگيرد ورباعيّاتش را چاپ مىكند ، آن هم رباعيّاتى كه جعلى است . ملاحظه ميكنيد كه خيّام به راستى مظلومترين دانشى مرد تاريخ إيران است . مظلومترين است ، چون وقتي در يكى از كشورهاى فرنگ ، بنا مىشود كه مجلس بزرگداشتى براي خيّام بر پا شود ، از إيران ( به عنوان نمايندگان إيران ) كساني حضور مييابند كه هيچ شناختى از خيّام وفعّاليّتهاى علمي أو ندارند . در مجلس « ختم » ى شركت ميكنند كه « مرحوم » را نمىشناسند ! . ظلم از اين فاشتر ؟ . ظلم وستم ديگرى كه در مورد خيّام روا داشته شده ، پرداختن به كارهاى خيّامى توسّط كساني است كه أهل اصطلاح نبودهاند ومعلومات لازم براي چنان اهتمامى را كسب نكرده بودند . توضيح نمونهيى از اين گونه رفتار با مرده ريگ خيّامى ، مقدّمهيى را ميطلبد : موضوع هر مسألهء عددي ، يافتن عدد مشخّص براي يك مجهول است . مثلا وقتي ميگوييم : « اگر بهاى يك قرقرهء نخ 25 ريال باشد ، بهاى يك دوجين قرقرهء نخ چه مبلغ است ؟ » ، موضوع مسأله يافتن قيمت يك دوجين قرقرهء نخ به عددي ( ريال ) مشخّص است ، با علم به اينكه « يك دوجين » عبارت از 12 عدد است ، چنانچه مجهول اين مسأله را ) x ( قرار داد كنيم ، مسأله منجر خواهد شد به : اگر در مسألهيى ، دو مجهول يا بيشتر بوده وهر يك از مجهولها نسبتي از مجهول ديگر باشد ، ميتوان مسأله را بر حسب يكى از مجهولها حلّ كرد و